De economie staat volop in de schijnwerpers. Terwijl Nederland in 2025 nog groeide en de arbeidsproductiviteit steeg, werpen nieuwe ontwikkelingen in 2026 schaduwen vooruit. Hogere energieprijzen, een conflict in het Midden-Oosten en onzekere wereldhandel maken het er niet eenvoudiger op. Toch laat de Nederlandse financiële situatie ook veerkracht zien. Wat is er precies aan de hand, en wat betekent dit voor gewone mensen?
Sterke groei in 2025, maar het tij kan keren
In 2025 groeide de Nederlandse economie met 1,8 procent. Dat klinkt misschien niet spectaculair, maar het is een gezond cijfer voor een land als Nederland. Opvallend was dat mensen gemiddeld minder uren werkten dan het jaar ervoor. Er werd in totaal 0,6 procent minder gewerkt, terwijl de productie toch toenam. Daardoor lag de arbeidsproductiviteit 2,4 procent hoger dan in 2024. Dat betekent dat werknemers in minder tijd meer hebben bereikt. Dit is goed nieuws voor bedrijven en voor de welvaart in het land. Toch mag je dit resultaat niet zomaar doortrekken naar de toekomst. De omstandigheden in 2026 zijn anders, en dat heeft gevolgen voor de verwachte groei in de komende jaren.
Oorlog in het Midden-Oosten raakt ook Nederland
Het conflict in het Midden-Oosten heeft directe gevolgen voor de Nederlandse financiële situatie. Nederland is sterk afhankelijk van energie uit het buitenland. Als de spanningen in die regio oplopen, stijgen de energieprijzen wereldwijd. De Nederlandsche Bank heeft twee scenario’s doorgerekend. In het mildere scenario valt de schade mee en herstelt de groei zich vrij snel. In het zwaardere scenario blijven de energieprijzen voor langere tijd hoog, wat de groei in 2026 en 2027 flink terugdringt. Inflatie, dus het stijgen van de prijzen van boodschappen, huur en energie, neemt dan ook toe. Gelukkig verwachten economen dat dit minder erg wordt dan tijdens de energiecrisis van 2022, toen de gasprijzen door het dak gingen na de inval in Oekraïne. Maar ook een mildere prijsstijging voelt voor huishoudens direct in de portemonnee.
Wat hogere energieprijzen betekenen voor huishoudens en bedrijven
Stijgende energieprijzen werken als een soort verborgen belasting. Mensen betalen meer voor gas en stroom, waardoor er minder geld overblijft voor andere uitgaven. Bedrijven die veel energie verbruiken, zoals fabrieken en transportbedrijven, zien hun kosten stijgen. Zij geven die hogere kosten soms door aan klanten via duurdere producten. Zo verspreidt een hogere energieprijs zich door de hele samenleving. Voor mensen met een laag inkomen is dit het zwaarst, omdat zij een groter deel van hun budget aan vaste lasten kwijt zijn. De overheid kan ingrijpen met toeslagen of tijdelijke prijsplafonds, zoals in 2022 ook is gedaan, maar dat kost geld. Dit legt druk op de overheidsfinanciën, wat op zijn beurt weer invloed heeft op andere beleidskeuzes zoals investeringen in zorg of onderwijs.
Wat de toekomst van de Nederlandse economie bepaalt
Naast de situatie in het Midden-Oosten zijn er meer factoren die de richting van de Nederlandse economie bepalen. De wereldhandel staat onder druk door nieuwe handelstarieven, met name vanuit de Verenigde Staten. Nederland is een open land dat sterk leunt op export en import, en is daardoor gevoeliger voor dit soort internationale spanningen dan veel andere landen. Tegelijkertijd zijn er ook positieve krachten. De arbeidsmarkt is nog steeds krap, wat betekent dat veel mensen werk hebben en lonen redelijk op peil blijven. Investeringen in duurzame energie kunnen op termijn ook zorgen voor minder afhankelijkheid van buitenlandse olie en gas. Of de groei doorzet, hangt dus af van een mix van internationale ontwikkelingen, beleidskeuzes en het gedrag van bedrijven en consumenten. Zeker is alleen dat de komende jaren meer onzekerheid brengen dan de periode daarvoor.
Veelgestelde vragen
Hoe beïnvloedt een conflict in het buitenland de Nederlandse economie?
Een conflict in een andere regio kan de Nederlandse economie raken via hogere energieprijzen. Nederland importeert veel olie en gas. Als die aanvoer in gevaar komt of als landen minder durven te leveren, stijgen de prijzen. Dat maakt produceren en leven duurder, wat de groei afremt.
Wat is arbeidsproductiviteit en waarom is een stijging goed nieuws?
Arbeidsproductiviteit geeft aan hoeveel er geproduceerd wordt per gewerkt uur. Als die stijgt, betekent dat werknemers in minder tijd meer waarde creëren. Dat is gunstig voor bedrijven en voor de welvaart in een land, omdat het groei mogelijk maakt zonder dat iedereen harder hoeft te werken.
Wat is het verschil tussen inflatie en economische groei?
Economische groei betekent dat een land meer produceert en meer waarde creëert dan het jaar ervoor. Inflatie betekent dat de prijzen stijgen. Die twee kunnen tegelijk voorkomen. Hoge inflatie is vaak nadelig, omdat mensen minder kunnen kopen met hetzelfde geld, ook al groeit de economie op papier.
Waarom is Nederland extra gevoelig voor problemen in de wereldhandel?
Nederland heeft een van de grootste havens van Europa en verdiende altijd veel geld aan handel met andere landen. Als wereldwijd de handel afneemt door tarieven of politieke spanningen, merkt Nederland dat sneller dan landen die meer op hun eigen binnenlandse markt leunen.